We spraken met Miguel Ramalho, Investigative Technologist bij Bellingcat – partner binnen het BENEDMO consortium – over het doel van het onderzoek en de gebruikte methoden. “Ons onderzoek naar de heropbouw van appartementencomplexen in Marioepol laat zien welke illegale tactieken Rusland inzet om woonruimte in het bezette gebied in te nemen,” vertelt hij. “De stad wordt hervormd tot een Russische enclave: nieuwe bewoners worden aangetrokken en Oekraïners verliezen hun huizen.”

Open source-onderzoek als basis

Het onderzoek begon toen zijn collega Ilvija Bruge in Telegram-kanalen talloze meldingen zag van inwoners die hun huizen verwoest zagen worden en vervolgens geen toegang meer kregen tot hun eigendom. Deze observaties vormden het startpunt voor een diepgaand open source-onderzoek.

Door gebruik te maken van publiek beschikbare informatie wilde het team de systematische “russificatie” van Marioepol zichtbaar maken. “We hebben intensief *geolocatie-onderzoek gedaan, satellietbeelden geanalyseerd, visueel bewijsmateriaal geverifieerd, sociale media doorgelicht en alles zorgvuldig gearchiveerd,” legt Miguel uit.

*Geolocatie-onderzoek is het proces waarbij je met behulp van beelden, video’s en andere open bronnen de exacte locatie van een gebeurtenis, object of persoon op beeld achterhaalt.

Verhalen vertellen met kaarten en 3D-modellen

Voor de presentatie van het verhaal zocht het team naar een vorm die de complexiteit toegankelijk maakt. Daarbij lieten zij zich inspireren door onder andere The Straits Times, The Pudding en Forensic Architecture. Eerdere projecten hadden al laten zien dat een scrollend verhaal over een kaart, gecombineerd met 3D-modellering, goed werkt om lezers stap voor stap door een ingewikkelde casus te leiden.

“We proberen steeds nieuwe manieren te vinden om verhalen impactvoller en helderder te maken,” zegt Miguel. “Niet elk onderzoek heeft baat bij uitgebreide visualisaties, en soms moeten verhalen snel gepubliceerd worden. Maar als de tijd er is en het meerwaarde biedt, zoeken we altijd naar manieren om onze analyses visueel sterker te maken. Soms is minder daarbij juist meer.”

Een onderzoek dat helaas vervolg krijgt

Volgens Miguel blijft de methode relevant, omdat vergelijkbare processen zich wereldwijd afspelen. “De koloniale tactiek van territoriale bezetting en het uitwissen van eerdere geschiedenis, levens en herinneringen, zien we niet alleen in Oekraïne. Het gebeurt ook in Nagorno-Karabach, Gaza, de Westelijke Jordaanoever, Xinjiang en op meer plaatsen. Onze aanpak kan worden toegepast op dit soort gevallen, maar ook op kleinere vormen van territoriale vervanging bij religieuze, etnische en inheemse gemeenschappen.”

Rol BENEDMO

BENEDMO speelde een belangrijke rol in de totstandkoming van het onderzoek. “Via het netwerk van experts binnen BENEDMO kreeg ik toegang tot collega’s met diepgaande kennis van mediacommunicatie en ruime ervaring met het factchecken van Russische desinformatie,” vertelt Miguel. Die expertise hielp het team om het verhaal scherper te structureren. “Daarnaast bood BENEDMO ons de ruimte om nieuwe technieken te verkennen, zoals 3D-modellering, dat uiteindelijk een essentieel onderdeel van het onderzoek werd,” legt Miguel uit.

Benieuwd naar het volledige onderzoek? Bezoek de website van Bellingcat voor meer informatie.