Keynotes: digitale inclusie en nieuws op maat

De dag opende met drie keynote presentaties, te beginnen met Alexander Smit, onderzoeker bij het Digital Inclusion Lab van de Rijksuniversiteit Groningen. Hij presenteerde inzichten uit zijn onderzoek naar de digitalisering van de samenleving vanuit het perspectief van mensen met beperkte basisvaardigheden. In Nederland gaat het om zo’n 2,5 tot 3 miljoen mensen met lage basisvaardigheden en 4 tot 5 miljoen mensen die niet veilig digitaal kunnen deelnemen. Smit liet zien dat toegang tot digitale middelen en nieuws niet automatisch leidt tot geïnformeerd burgerschap. Cognitieve en taalkundige barrières, emoties zoals angst en onzekerheid, en het ontbreken van aansluiting bij de leefwereld maken dat nieuws vaak ontoegankelijk blijft. Voor effectieve digitale inclusie zijn naast toegang ook herkenning, taal, sociale positie en emotionele betrokkenheid cruciaal.

Vervolgens sprak Jelle Smits, presentator van Karrewiet en werkzaam op de redactie van de VRT, over het belang van nieuws op maat voor kinderen. Kinderen hebben meer behoefte aan nieuws dan vaak wordt gedacht, en pikken gedurende de dag allerlei informatie op. Karrewiet biedt context en uitleg zodat ze begrijpen wat er écht gebeurt. Het programma volgt waar kinderen online actief zijn, van YouTube Shorts tot TikTok, en stimuleert interactie: kinderen geven hun mening, reageren op content, en merken dat hun stem telt. Belangrijke principes zijn begrijpelijke taal, context en een balans tussen uitzonderlijk nieuws en positieve verhalen, zodat kinderen leren dat nieuws niet alleen over problemen gaat, maar ook over mooie gebeurtenissen in hun omgeving.

Tot slot kwam Jos Stolper, eindredacteur van het NOS Journaal in Makkelijke Taal, aan het woord. Hij legde uit hoe de NOS sinds 2020 werkt aan toegankelijke nieuwsvoorziening voor de ruim drie miljoen Nederlanders met beperkte basisvaardigheden. Na een onderzoek dat vooral het belang van regionale nieuwsbehoeften en co-creatie benadrukte, ontstond eerst het YouTube-format Nieuws van de Week, dat uitgroeide tot het dagelijkse Journaal in Makkelijke Taal. Elke uitzending behandelt drie onderwerpen met context en uitleg vanaf het begin, inclusief een samenvatting. Het gaat om veel meer dan eenvoudige taal: een lager tempo, visuele ondersteuning, ervaringsdeskundigen en tijd om informatie te verwerken.

Keuzesessie 1: Drempels in de strijd tegen desinformatie

Na de keynotes volgden twee keuzesessies. De eerste sessie richtte zich op drempels in de strijd tegen desinformatie. Vijf sprekers belichtten verschillende perspectieven. Laura de Groot en Jelle Slief (Rathenau Instituut) lieten zien dat sociale mediagebruik op zichzelf niet leidt tot meer misinformatie. Cruciaal is of mensen daarnaast een gevarieerd ‘media-dieet’ hebben. Factoren zoals afzender, platform en persoonlijke basishoudingen spelen een grote rol. Babette Hermans (KU Leuven) toonde aan dat fact-checkonderzoek vaak voorbij gaat aan waar burgers deze checks daadwerkelijk tegenkomen; platform-specifieke content is essentieel, vooral voor jongeren.

Anne Lisa Giesen en Floor van der Wal (Fontys Hogeschool) presenteerden journalistieke wargames, waarmee morele dilemma’s rond desinformatie veilig kunnen worden verkend en een collectief moreel geheugen binnen redacties kan ontstaan. Jean Wagemans introduceerde argument-checking als uitbreiding op fact-checking: feitelijke uitspraken staan zelden op zichzelf en zijn vaak ingebed in bredere argumenten. Door deze structuren te analyseren, kunnen misleidende boodschappen beter worden doorgrond. Tot slot benadrukte Jan Jagers (deCheckers) dat fact-checkers wél handelingsruimte hebben. Zijn organisatie bouwt een ecosysteem van media, vrijwilligers en burgers, waarbij tips en fact-checks efficiënt worden gedeeld en het publiek actief wordt betrokken: “Truth needs a united front.”

Keuzesessie 2: Ondersteuning van eerstelijnsprofessionals

De tweede keuzesessie, georganiseerd door Mediawijs en VRT, richtte zich op ondersteuning van eerstelijnsprofessionals in gesprekken met (anderstalige) laaggeletterden over online veiligheid en desinformatie. Op basis van eerdere focusgroepen zijn diverse tools ontwikkeld: conversatiestarters, een toegankelijke Digitale Vraag van de Dag, een nieuws-memoryspel en een phishingtool met checklists en een compacte uitlegmodule. VRT ontwikkelde parallel nieuwe videovormen in cocreatie met de doelgroep.

De sessie leverde veel positieve feedback op. Professionals prezen de toepasbaarheid en aansluiting bij de doelgroep, terwijl verbeterpunten zoals lager tempo, minder informatieprikkels en duidelijke instructies werden meegenomen. In 2026 volgen de definitieve producten, en het Nederlands Instituut voor Beeld & Geluid en Netwerk Mediawijsheid zorgen voor vertaling en implementatie in de Nederlandse praktijk.

Samenwerking als sleutel tot impact

De conferentie liet zien dat samenwerking tussen onderzoekers, mediapartners en professionals cruciaal is om digitale inclusie en weerbaarheid tegen desinformatie te bevorderen. Door de tools en inzichten samen te ontwikkelen en te testen, ontstaat een ecosysteem waarin kennis gedeeld wordt en impact wordt vergroot.

De foto’s van de conferentie bekijk je op het Beeld & Geluid Flickr account.