Factchecking Deep Dive 1, 2 en 3: migratie, klimaat, LHBTQIA+
Nieuwscheckers en het Nederlands Instituut voor Beeld & Geluid werken binnen het BENEDMO-consortium samen aan de aanpak van desinformatie. Daarnaast zijn beide organisaties betrokken bij het onderzoeksproject Factcheck Connect, dat mogelijk wordt gemaakt door een subsidie van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK).
In het kader van dit project voert het team van Nieuwscheckers (het factcheckplatform van de Universiteit Leiden) een reeks zogeheten Factchecking Deep Dives uit. Verspreid over ongeveer negen maanden wordt ingezoomd op vijf maatschappelijk urgente onderwerpen, waaronder klimaatverandering, LHBTI+ en migratie. Tijdens deze intensieve onderzoeksperiodes staat samenwerking met maatschappelijke organisaties centraal, met als doel factchecks beter te laten aansluiten op wat er in de praktijk speelt en zo de impact ervan te vergroten.
Deep Dive 1: migratie
De eerste Deep Dive staat volledig in het teken van migratie. Voor dit onderzoek sprak Nieuwscheckers met Stichting Vluchtelingenwerk en het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA). Samen werd in kaart gebracht welke vormen van misleidende informatie en desinformatie zij tegenkomen op sociale media en in het publieke debat, en op welke punten behoefte bestaat aan extra duiding of correctie. Deze input is gebruikt om het onderzoek gericht vorm te geven.
De selectie van thema’s en samenwerkingspartners is gebaseerd op maatschappelijke actualiteit en urgentie. Tegelijk blijft de redactionele onafhankelijkheid van de factcheckers gewaarborgd. Dat migratie als eerste onderwerp is gekozen, is niet toevallig: het thema speelt al jaren een prominente rol in de politiek en in de media, en gaat gepaard met een grote hoeveelheid cijfers, claims en discussies – niet zelden vermengd met onjuiste of misleidende informatie.
De Deep Dive laat zien dat veelvoorkomende beweringen over migranten draaien om vermeende criminaliteit, misbruik van voorzieningen of een bedreiging van de ‘westerse identiteit’. Opvallend is dat desinformatie zelden volledig uit de lucht gegrepen is. Regelmatig worden bestaande cijfers of nieuwsfeiten uit hun context gehaald of selectief gepresenteerd om bepaalde narratieven te ondersteunen. Nieuwe technologieën, zoals generatieve AI, kunnen deze vertekeningen verder versterken.
Met deze eerste Deep Dive biedt Factcheck Connect inzicht in hoe desinformatie over migratie ontstaat en circuleert – en hoe gerichte samenwerking tussen factcheckers en maatschappelijke organisaties kan bijdragen aan een beter geïnformeerd publiek debat.
** Bekijk de Migratie Deep Dive hier **
Deep Dive 2: klimaat
De tweede Deep Dive staat volledig in het teken van klimaat.
Terwijl de gevolgen van klimaatverandering steeds zichtbaarder worden, verslapt de politieke aandacht en neemt de stroom aan desinformatie toe. Vanuit het BENEDMO-consortium onderzocht Nieuwscheckers hoe onwaarheden en frames ons beeld van de klimaatcrisis beïnvloeden.
Na een analyse van 160 Nederlandstalige factchecks uit 2025 en 2026, zien we dat klimaatdesinformatie grofweg in vier categorieën valt:
-
Klimaatontkenning: Het ontkennen van de opwarming of de menselijke invloed.
-
Complottheorieën: Het frame dat klimaatbeleid een verborgen agenda van ‘de elite’ is.
-
Klimaatuitstel: Twijfel zaaien over de noodzaak of effectiviteit van maatregelen.
-
Klimaatenthousiasme: Overdreven claims of greenwashing door bedrijven.
Met de terugkeer van Trump in de VS en een verschuivende focus in de Nederlandse politiek, krijgt klimaatontkenning opnieuw een podium. Oude onwaarheden worden in een nieuw jasje gestoken om beleid te vertragen. Deze Deep Dive legt de mechanismen achter deze frames bloot.
**Bekijk de volledige klimaat Deep Dive hier**
Deep Dive 3: LHBTQIA+
De derde deep dive staat volledig in het teken van LHBTQIA+