BENEDMO brengt desinformatie over LHBTQIA+-thema’s in kaart met gezamenlijke factcheckcampagne
BENEDMO heeft een nieuwe grensoverschrijdende factcheckcampagne afgerond. Ditmaal stond het thema LHBTQIA+ centraal. Binnen deze campagne hebben Vlaamse en Nederlandse fact-checkers, journalisten en onderzoekers hun krachten gebundeld om desinformatie en misleidende narratieven rondom de LHBTQIA+-gemeenschap bloot te leggen en te ontkrachten.
Achtergrond en werkwijze van de factcheckcampagne
Waarom een campagne rondom LHBTQIA+?
Desinformatie richt zich dikwijls op maatschappelijke onderwerpen die emotie, frictie of polarisatie oproepen. Thema’s rondom seksuele oriëntatie, genderidentiteit en de rechten van LHBTQIA+-personen vormen daarin geen uitzondering. Verschillende misleidende berichten, uit hun context getrokken beelden en gefabriceerde verhalen circuleren op sociale media en via alternatieve nieuwssites. Dit soort desinformatie voedt niet alleen maatschappelijke spanningen, maar kan ook directe invloed hebben op het publieke debat, beleidsvorming en het veiligheidsgevoel van de betrokken gemeenschap.
Om deze redenen zette BENEDMO een gespecialiseerde factcheckcampagne op. Het is een van de zeven thematische factcheckcampagnes die BENEDMO organiseert binnen zijn netwerk. Met deze initiatieven laten we zien hoe een gecoördineerde en grensoverschrijdende aanpak helpt om informatiestromen te analyseren en schadelijke onjuistheden tijdig van weerwoord te voorzien.
Hoe werkt zo’n BENEDMO-campagne?
Binnen BENEDMO werken factcheckers, onderzoekers en mediapartners intensief samen. Een campagne verloopt in verschillende fasen:
- Monitoring & Signaleringsfase: Met behulp van geavanceerde analysetools en inzichten van netwerkpartners worden sociale media, nieuwssites en maatschappelijke debatten gemonitord op opvallende claims, misleidende beelden of terugkerende desinformatieframes rondom LHBTQIA+. Tijdens deze fase vond ook een kennissessie plaats, waarin met betrokkenen vanuit en rondom de LHBTQIA+-gemeenschap van gedachten gewisseld werd. Het verslag van deze kennissessie is hier terug te lezen.
- Onderzoek & Factchecking: Factcheckers en onderzoeksjournalisten duiken diep in de claims. Ze verifiëren de feiten, raadplegen wetenschappelijke bronnen en experts, en brengen de oorsprong van specifieke narratieven in kaart.
- Publicatie & Mediawijsheid: De resultaten worden gedeeld via artikelen, diepgaand onderzoeksjournalistiek werk, video’s en ‘prebunking’-content (het preventief weerbaar maken van het publiek tegen desinformatie).
Door de krachten te bundelen tussen Vlaanderen en Nederland ontstaat er een compleet beeld van hoe desinformatie zich over de taalgrens heen beweegt en aanpast aan lokale contexten.
De publicaties uitgelicht
Gedurende de campagne zijn diverse publicaties en onderzoeken verschenen die elk een ander aspect van desinformatie en mediabeeldvorming belichten. Hieronder delen we een overzicht van de producties uit de campagne.
Regenboogsymbolen werden in zeker 29 gemeenten het doelwit van vandalen
Door: ANP
Het Algemeen Nederlands Persbureau (ANP) werkte in het kader van deze factcheckcampagne aan een onderzoek naar openbare plekken met regenboogsymbolen, zoals regenboogzebrapaden en regenboogvlaggen. Het ANP vroeg alle 342 Nederlandse gemeenten om een enquête in te vullen, die werd beantwoord door 222 gemeenten. Hieruit bleek dat 98 gemeenten (ongeveer 40 procent) dergelijke symbolen in de openbare ruimte heeft om inclusiviteit uit te stralen. 29 gemeenten gaven aan dat deze symbolen het doelwit waren geworden van vandalisme, variërend van het bewust achterlaten van bandensporen op zebrastrepen tot het bekladden van tegels met haatsymbolen.
Nee, transgender zijn is geen psychische stoornis en 4 andere claims ontkracht
Door: Pointer
Binnen deze publicatie onderzocht Pointer vijf veelgehoorde en hardnekkige claims over transgender personen die op grote schaal circuleren op sociale platforms zoals X, TikTok en Facebook. De redactie legde beweringen over onder meer medische zorg en psychische gezondheid langs de wetenschappelijke meetlat. Aan de hand van wetenschappelijke literatuur, internationale medische richtlijnen en gesprekken met een endocrinoloog worden deze vijf stellingen stapsgewijs geanalyseerd, geduid en feitelijk ontkracht.
Nepnieuws over een EU-stemming over trans vrouwen is propaganda van anti-trans-activisten
Door: Nieuwscheckers
Nieuwscheckers voerde een fact-check uit naar ophef over Europese besluitvorming. Op sociale media gingen naar aanleiding van een resolutie over gendergelijkheid en vrouwenrechten verschillende beweringen rond, zo zou het parlement ingestemd hebben met een wettelijk verbod op het aanspreken van transgender vrouwen met ‘meneer’. Nieuwscheckers pluisde de officiële documenten en stemmingsuitslagen van de EU uit en toonde aan dat de context van de stemming volledig verdraaid was. Het bericht bleek afkomstig van internationale anti-trans-activisten die juridische teksten bewust verkeerd interpreteerden om verontwaardiging te genereren.
Ruim 30 Nederlandse websites online met desinformatie over trans mensen
Door: Pointer
Pointer bracht de digitale infrastructuur achter nepnieuws in Nederland in kaart. Uit hun analyse bleek dat er ruim dertig Nederlandse websites actief zijn die stelselmatig desinformatie verspreiden over transgender personen en in de lucht gehouden worden door één beheerder. De sites lijken hulp te bieden, maar zijn gemaakt om kritiek te uiten op de medische transitie van trans mensen. Pointer onderzocht wie er achter deze platforms zit.
Leugens over LGBTQIA+-gemeenschap blijven circuleren: 3 nepverhalen ontkracht
Door: VRT NWS
De Vlaamse publieke omroep VRT NWS zette binnen de campagne in op ‘prebunking’: het vooraf informeren en weerbaar maken van het publiek voordat ze met desinformatie in aanraking komen. Binnen dit artikel legt VRT NWS uit welke specifieke manipulatietechnieken vaak worden toegepast bij berichten over de LHBTQIA+-gemeenschap. De voorbeelden tonen aan dat desinformatie over de LGBTQIA+-gemeenschap in uiteenlopende vormen blijft circuleren, van verzonnen maatregelen tot foutieve beweringen over geweld en intelligentie.
Moslims stuurden deze man met regenboogvlag niet weg bij een pro-Palestina demonstratie
Door: Nieuwscheckers
Naar aanleiding van viraal gegane videobeelden van een pro-Palestina demonstratie onderzocht Nieuwscheckers de exacte toedracht van een opvallend incident. Op sociale media werd beweerd dat een demonstrant met een regenboogvlag agressief werd weggejaagd door islamitische mede-demonstranten. Uit de factcheck van Nieuwscheckers — gebaseerd op het analyseren van de originele video en openbare bronnen — bleek dat de video uit de context was gehaald en voorzien van een onjuist frame. Het doel van de verdraaide video leek het bewust tegen elkaar uitspelen van verschillende minderheidsgroepen.
Voorbij zichtbaarheid: hoe Nederlandse nieuws- en actualiteitenprogramma’s LHBTQIA+-thema’s in beeld brengen
Door: Beeld & Geluid
Naast directe desinformatie speelt ook de dagelijkse beeldvorming in de reguliere media een cruciale rol in hoe een onderwerp maatschappelijk wordt waargenomen. In het kader van deze factcheckcampagne voerde Beeld & Geluid daarom onderzoek uit naar hoe Nederlandse nieuws- en actualiteitenprogramma’s LHBTQIA+ thema’s in beeld brengen. Uit dit onderzoek blijkt dat de toenemende zichtbaarheid van LHBTQIA+-personen en -onderwerpen op de Nederlandse televisie niet automatisch leidt tot een meer inclusieve of genuanceerde representatie.
Wat zegt de wetenschap over trans mensen?
Door: Pointer (Video)
Naast geschreven artikelen produceerde Pointer ook toegankelijke videocontent om dieper in te gaan op de beweringen die online circuleren over transgender mensen, denk bijvoorbeeld aan de bewering dat transgender zijn een psychische aandoening zou zijn. Pointer Checkt gaat hierover in gesprek met experts, transgender mensen en gaat op zoek naar de mensen achter de online beweringen. Zo onderzoekt Pointer Checkt onderzoekt wat er van deze claims klopt.
Een deep dive in nepnieuws en onwaarheden over LGBTI
Door: Nieuwscheckers
Nieuwscheckers dook in het kader van deze campagne dieper in de wereld van LHBTQIA+-desinformatie. In deze uitgebreide analyse leggen de onderzoekers uit hoe onwaarheden over de gemeenschap ontstaan, hoe ze zich verspreiden en welke terugkerende patronen er zichtbaar zijn op sociale media. Het onderzoek toont aan dat desinformatie over seksuele en genderdiversiteit zelden op zichzelf staat; het maakt vaak deel uit van bredere, internationale narratieven die bewust worden ingezet om frictie, angst en polarisatie in het maatschappelijke debat aan te jagen.
Pulpnieuwsproducenten verspreiden nepnieuws over homofobe incidenten met Rob Jetten
Door: Nieuwscheckers
Nieuwscheckers deed onderzoek naar het verdienmodel achter commerciële ‘pulpnieuwssites’. In deze specifieke casus werd aangetoond hoe netwerken van deze websites verzonnen en sterk overdreven verhalen verspreidden. Zo zouden Wierd Duk en Eva Jinek de nieuwe Nederlandse minister-president Rob Jetten op televisie hebben bekritiseerd omdat hij homoseksueel is. Een bewering die zoals Nieuwscheckers aantoont, onwaar is. Nieuwscheckers liet zien dat deze nepnieuwsfabrieken niet primair handelen uit ideologische motieven, maar sensationalistische koppen en verzonnen verhalen gebruiken om zoveel mogelijk verkeer naar hun sites te trekken en via advertenties geld te verdienen aan maatschappelijke ophef.
Conclusie
Met het afronden van deze factcheckcampagne levert BENEDMO een belangrijke bijdrage aan het inzichtelijk maken van desinformatie rondom LHBTQIA+-thema’s in Vlaanderen en Nederland. De resultaten tonen aan dat desinformatie op dit vlak vaak complex is: het varieert van geautomatiseerde clickbait op pulpwebsites tot doordachte ideologische campagnes. BENEDMO blijft zich inzetten om desinformatie bloot te leggen en het publiek te voorzien van feitelijke en betrouwbare informatie.